Nhưng sự điều khiển cơ thế một cách bản năng này tiếp tục tự khẳng định; đứa trẻ tiếp tục học được thêm khả năng giữ thăng bằng, phối hợp các động tác cơ thế và do đó kiểm soát các động tác ấy. Đứa trẻ học cách điều khiển cơ thế, không chì lúc nghỉ ngơi mà còn trong lúc vận động – nó tập bò và tập đi. Như vậy đứa trẻ có thêm một phương tiện của sự tăng trưởng; nó mờ rộng sự hiểu biết về những đồ vật, mỗi ngày lại mở rộng thêm cái thế giới bé nhỏ của nó. Trong lúc di chuyển chỗ này chỗ nọ, đứa trẻ còn đi từ đồ vật này tới đồ vật khác – tức là đứa trẻ tạo ra những mối liên kết đơn giản và thô sơ của những đồ vật, đãy là cơ sở cho những hoạt động liên hệ và khái quát hóa sau đó. Đứa trẻ cứ tiếp tục như vậy cho tới 12 hoặc 15 tháng tuổi. Thế rồi có một bản năng khác chín chắn dần lên và giữ vai trò dẫn dắt, bản năng này trước đó đã thỉnh thoảng xuất hiện, ấy là bản năng bắt chước. Nói cách khác, lúc này đứa trẻ có ý định điều chỉnh những hoạt động mà trước đó nó đã tinh thông đê cho phù hợp với những hoạt động được nó quan sát thấy ờ người khác.
Lúc này, đứa trẻ cổ gắng thực hiện những động tác đơn giản của đôi tay, những động tác phát âm đơn giản v.v. lúc này đứa trẻ đã có những công cụ để tái tạo lại những gì mà đôi mắt và đôi tai tường thuật cho nó về thế giới xung quanh. Bằng cách này đứa trẻ học nói và bắt chước rất nhiều hành động đơn giản của người khác. Giai đoạn này kéo dài (nói một cách đại để) cho tới khoảng tháng thử 30. Những thành tựu này đến lượt chúng lại trở thành công cụ đem lại những thành tựu khác. Đứa trẻ lúc ấy có thế điều khiển được tất cả các cơ quan, cơ quan vận động và cơ quan giác quan. Vì thế bước tiếp theo là đứa trẻ liên hệ những hoạt động này với nhau một cách hữu thức, chứ không phải đơn thuần một cách vô thức như nó đã từng làm cho tới lúc này. Chẳng hạn, khi đứa trẻ nhìn thấy một vật hình khối tức là nó nhìn thấy ở trong vật này khả năng về một loạt những hoạt động, hoạt động ném, hoạt động xây nhà v.v. Cái đầu của con búp bê bị gãy đối với nó giờ đãy không còn là một vật đơn thuần mà các giác quan của nó nhận ra một cách trực tiếp. Cái đầu của con búp bê lúc này là biểu trưng của “một mẩu vụn nào đó trong ước mơ của nỏ về cuộc sống con người”. Cái vật nảy khêu gợi trong ý thức của đứa trẻ về toàn bộ một nhóm những hành vi có liên hệ với nhau; đứa trẻ vuốt ve con búp bê bị gãy, nói chuyện với nó, hát ru cho con búp bê ngủ, chừa bệnh cho con búp bê, nói tóm lại, cứ như thế đó là một con búp bê còn nguyên vẹn. Khi đứa trẻ trưởng thành đến giai đoạn này, tức là tại giai đoạn đứa trẻ có khả năng nhận ra một hệ thống trọn vẹn hoặc một vòng tròn khép kín những hành động và những đặc tính chỉ bằng một hoạt động không trọn vẹn hoặc chỉ bằng một sự tri giác duy nhất, thì khi ấy trí tưởng tượng của đứa trẻ bắt đầu hoạt động thực sự; đứa trẻ bắt đầu bước vào giai đoạn của biểu trưng, của sự nhận ra [nghĩa], của sự nhận ra [ý nghĩa].
Đọc thêm tại:
