Quá trình phố biến giống hệt như trên tiếp tục diễn ra. Mỗi chức năng trong quá trình nó trường thành và được luyện tập tích cực thì nó chuẩn bị cho một hoạt động mang tính chất toàn diện và hữu thức hơn. Mọi sự giáo dục đều cốt ở việc lợi dụng được hoạt động khi nó vừa xuất hiện cái được gọi là tâm lý học hoặc tâm lý học sư phạm nêu không thế đem lại sự hiểu biết nói trên thì hiển nhiên sẽ không có giá trị gì trong phạm vi của giáo dục. Sự thất bại này có thế xảy ra vì một hoặc hai lý do sau: hoặc bởi vì tâm lý học ấy tỏ ra quá mơ hồ và chung chung, nó không có môi quan hệ trực tiếp với sự tiến hóa thực sự của đời sống tinh thần, hoặc bởi vì, ở một thái cực khác, tâm lý học ấy đưa ra một lô những dữ kiện thô, cụ thế, chưa dược hệ thống hỏa, mà không chỉ ra mối quan hệ hoặc những kiến giải rõ rằng:
Tâm lý học dựa trên một học thuyết về những “khả năng’’[faculty psychology: tâm lý học khả năng] của tinh thần là một đại diện tiêu biểu thuộc loại hàng đầu, và những vận dụng vào lĩnh vực giáo dục dựa vào môn tâm lý học này đều tất yếu mang tính máy móc và hình thức; những vận dụng ấy nói chung chỉ là những điều trừu tượng khéo léo miệng lưỡi, chúng có ít tác dụng hoặc hoàn toàn không thế vận dụng trực tiếp vào công việc thực tiễn của lớp học. Sau khi người ta đã coi trí óc như là sự tách rời ra thành một số khả năng độc lập, thi lĩnh vực sư phạm bị quy giản thành một hệ thống những lời giáo huấn về sự “vun bồi” những khả năng. Những lời giáo huấn này chẳng có ích lợi gì, thứ nhất bởi vì người thầy không đối mặt với những khả năng tinh thần trừu tượng, mà đối mặt với những cá nhân sống động. Ngay cả khi tâm lý học dạy rằng có một tính chất thông nhất liên kết tất cả những khả năng tinh thần khác nhau, và chúng không thực sự tách rời nhau, thì sự thống nhất ấy lại được trình bày như thế nó hoàn toàn được đưa vào từ bên ngoài. Người ta không chỉ ra được răng bàng cách nào mà cái được gọi là những khả năng tinh thần khác nhau lại là sự biểu hiện của một và cùng một quá trình căn bản. Song, thứ hai, môn tâm lý học “khả năng” này không chi đơn thuần vô dụng đối với nhà giáo dục ấy là nói một cách tiêu cực, mà nó còn hoàn toàn sai lầm, và do đó nó tạo ra những hậu quả có hại.
Từ khóa tìm kiếm nhiều: tai lieu tam ly hoc, tâm
lý giáo dục đại học
