Như vậy, sự phân biệt giữa quá trình của tư duy tìm tòi và sản phẩm của nó không phải là cố định và tuyệt đối. Trong khi gọi quá trình là cái thuộc về “tâm lý” và sản phẩm là cái thuộc về “lô-gich” thì chúng ta không định nói rằng chi có kết quả cuối cùng mới là hợp lô-gich còn hoạt đọng diễn ra theo một loạt các bước trong thời gian và bao hàm sự ham muốn và mục đích cá nhân thì không thuộc về lĩnh vực lô-gich. Đúng hơn, chúng ta phải phân biệt hình thức lô-gich, ấy là cái áp dụng cho sản phẩm, vàphương pháp lô-gich, ấy là cái có thế và nên thuộc về quá trình.
Chúng ta đang bàn về “lô-gich” của lịch sử [quá trình xảy ra]; tức là lô-gich của sự vận động có trật tự của những sự kiện để đi tới một điểm kết luận. Chúng ta nói một cá nhân này hành động hoặc ăn nói có lo-gich , người kia “phi lô-gich”. Chúng ta không định nói rằng người thứ nhất hành động, suy nghĩ hoặc nói năng bằng phép tam đoạn luận, mà chúng ta đinh nói rằng có sự trật tự, sự liên tục trong những gì anh ta nói và lam; rằng phương tiện được anh ta sử dụng đã được tính toán kỹ để đạt được mục đích anh ta hình dung trong đầu. Trong những trường hợp như vậy, có lo- gich” đồng nghĩa với “hợp lý”. Người phi lô-gich thì suy nghĩ lan man vô mục đích; anh ta chuyển chủ đề mà không hề hay biết; anh ta bỏ qua chỗ này chỗ kia một cách tùy tiện; anh ta không chỉ vội vã đưa ra một kết luận (tất cả chúng ta đều có lúc làm như vậy), mà anh ta còn không thể nhơ lại các bước đã thực hiện để xem thử kết luận vừa được đưa ra vội vã có được xác nhận bằng chứng cứ hay không; anh ta đưa ra những phát biểu trái ngược nhau, mâu thuẫn với nhau mà không hề nhận ra mình đang làm gì.
Mặt khác, một người suy nghĩ có lô-gich khi anh ta suy nghĩ thận trọng, khi anh ta có sự khổ não để biết chắc rằng mình có chứng cứ đệ tiếp tục suy nghĩ và sau khi đã đi tới một kết luận thì anh ta kiểm tra nó bằng cách đưa ra chứng cứ để xác nhận kết luận ấy. Nói ngắn gọn, “có lô-gich , xét như được áp dụng trong quá trình của tư duy, có nghĩa là quá trình của nhưng suy nghĩ được duy trìmột cách tự thân, hiểu theo nghĩa sự suy nghĩa này đã được phân biệt với các loại tư duy khác. Một người thợ vụng về vẫn có thế làm ra một cái hộp, nhưng các mốighép sẽ không ăn khớp với nhau; các mép hộp sẽ không nhẵn nhụi. Một nguừi khéo tay sẽ làm công việc trên theo cách không tốn thời gian hoặc vật liệu, và kết quả làm ra sẽ thể hiện sự chắc chắn và khéo léo. Điều tương tự sảy ra đối với tư duy.
Từ khóa tìm kiếm nhiều: nghien cuu khoa hoc giao duc,
tâm
lý học giáo dục
