Như vậy, cái “tâm lý”, như chúng ta đang sử dụng thuật ngữ này, không đối lập với cái “lô-gich”. Chừng nào một quá trình suy tưởng là mang tính chât tư duy đích thực thì khi ấy quá trình đó là sự theo đuổi một quá trình có trật tự theo cách nhạy bén, thận trọng, triệt để, rành mạch và chính xác. Nói ngắn gọn, quá trình ấy là hợp lô-gich.
Khi chúng ta sử dụng thuật ngữ “lô-gich” để phân biệt với quá trình diễn ra thực sự (khi quá trình thứ hai được kiểm soát), tức là chúng ta đang nghĩ tới sự sắp xếp hình thức của sản phẩm cuối cùng của một quá trình tư duy cụ thể, sự sắp xếp này phải có tính chất sao cho nó tóm tắt một kết luận cuối cùng và rút ra những căn cứ của kết luận này. Người có tư duy không chặt chẽ bao giờ cũng đưa ra những kết luận viển vông, và anh ta chỉ hiểu mơ hồ về điều gì vừa được chứng minh hoặc vừa được kết luận. Một hoạt động tư duy đích thực thì bao giờ cũng kết thúc bằng việc tuyên bố kết quả là gì. Bằng việc phát biểu kết quả đó một cách xác thực có thể, kết quả ấy được biển đổi thành một kết luận đích thực. Hoạt động tư duy ngoài ra còn khảo sát, xem xét lại vật liệu mà chỉ có kết luận này dựa vào, và bằng cách ấy phát biểu những tiên đề của kết luận. Một chứng minh hình học, chẳng hạn, trước khi kết thúc bao giờ nó cũng phát biểu về điều gì vừa được chứng minh; và nếu như sự lập luận được hiểu chứ không phải đơn thuần được ghi nhớ, thì khi đó trí óc sẽ coi phát biểu được chứng minh như là một kết luận; trí óc biết được những điểm trước đó đã được dùng để chứng minh kết luận này.
Từ khóa tìm kiếm nhiều: giáo trình tâm lý học, tâm
lý học giáo dục
