Nguồn lực thứ hai là kinh nghiệm
Đây, một lần nữa, lại là nguồn lực không thế thiếu. Tâm lý học không phải là một con đường tắt dễ dàng để có thế làm cho kinh nghiệm cá nhân trở thành thừa. Câu hỏi đích thực là: đó sẽ phải là kinh nghiệm gì? Trên một phương diện nào đó, điều hoàn toàn đúng là người ta chỉ có thế trớ thành người thầy bàng cách làm công việc dạy học. Song, không phai bất cứ điều gì được coi là dạy học hoặc được coi là “kinh nghiệm” cùng làm nên một người thầy, hệt như không phải cứ đơn giản cò cử cái vĩ trên cây đàn vĩ cầm mà một người sẽ trở thành nghệ sĩ vĩ cầm. Người ta phải trải qua một sự thực hành mang đặc tính nào đó chứ không chỉ là thực hành đơn thuần, thì mới trở thành người chuyên gia và người nghệ sĩ. Nếu như sự thực hành không được dựa trên những nguyên tắc suy lý. không dược dựa trên sự nhận thức về những dữ kiện và ý nghĩa của chúng, thì việc “rút kinh nghiệm” chỉ đơn thuần cố định những hành động sai để chúng biến thành những thói quen sai. Sự thực hành thiếu tính khoa học, ngay cả nếu như sự thực hành ấy rút cục tạo ra những kết quả đúng mục và hợp lý – điều này không chắc sẽ xảy ra – thì sự thành công như vậy cũng phải đi theo những lộ trình dài và vòng vèo không cần thiết; thơ và sức lực đã bị lãng phí mà lẽ ra nó có thế dễ dàng tiết kiệm được nếu như người ta có sự nhận thức khôn ngoan và sự hướng dẫn ngay từ đâu.
Đây, một lần nữa, lại là nguồn lực không thế thiếu. Tâm lý học không phải là một con đường tắt dễ dàng để có thế làm cho kinh nghiệm cá nhân trở thành thừa. Câu hỏi đích thực là: đó sẽ phải là kinh nghiệm gì? Trên một phương diện nào đó, điều hoàn toàn đúng là người ta chỉ có thế trớ thành người thầy bàng cách làm công việc dạy học. Song, không phai bất cứ điều gì được coi là dạy học hoặc được coi là “kinh nghiệm” cùng làm nên một người thầy, hệt như không phải cứ đơn giản cò cử cái vĩ trên cây đàn vĩ cầm mà một người sẽ trở thành nghệ sĩ vĩ cầm. Người ta phải trải qua một sự thực hành mang đặc tính nào đó chứ không chỉ là thực hành đơn thuần, thì mới trở thành người chuyên gia và người nghệ sĩ. Nếu như sự thực hành không được dựa trên những nguyên tắc suy lý. không dược dựa trên sự nhận thức về những dữ kiện và ý nghĩa của chúng, thì việc “rút kinh nghiệm” chỉ đơn thuần cố định những hành động sai để chúng biến thành những thói quen sai. Sự thực hành thiếu tính khoa học, ngay cả nếu như sự thực hành ấy rút cục tạo ra những kết quả đúng mục và hợp lý – điều này không chắc sẽ xảy ra – thì sự thành công như vậy cũng phải đi theo những lộ trình dài và vòng vèo không cần thiết; thơ và sức lực đã bị lãng phí mà lẽ ra nó có thế dễ dàng tiết kiệm được nếu như người ta có sự nhận thức khôn ngoan và sự hướng dẫn ngay từ đâu.
Điều tồi tệ nhất ờ lối làm việc kinh nghiệm nghĩa trong mọi địa hạt hoạt động của con người là nó dẫn dắt tới một sự tuân theo nguyên tắc và sự sáo mòn một cách mù quáng. Dấu hiệu của người kinh nghiệm chù nghĩa là anh ta bất lực trong những hoàn cảnh mới mè; dấu hiệu của người lao động khoa học là anh ta có khá năng vật lộn với cái mới mẻ và cái chưa tùng được làm thừ; anh ta là người làm chú những nguyên tắc vì thế anh ta có thế thực sự vận dụng chúng trong những điều kiện mới mẻ. Một người là kẻ nô lệ của quá khứ, người kia là kè diều khiến tương lai. Sự gắn bó với cái sáo mòn. sự nô lệ vào công thức kinh nghiệm chủ nghĩa, bao giờ cũng tác động ngược trở lại vào trong nhân cách của người kinh nghiệm chủ nghĩa; anh ta sẽ ngày càng trờ thành một kẻ làm việc theo thói quen khuôn sáo và ngày càng bớt là một nghệ sĩ.
