Vấn đề này dẫn tới câu hỏi đôi khi được người ta đặt ra như sau: có phải sự bác bỏ quan niệm coi có thế rèn luyện được những khả năng riêng biệt bằng những bài tập hình thức tức là đồng thời đòi hỏi sự bác bỏ khả năng có thế rèn luyện tư duy.
Câu hỏi này đã được giải đáp phần nào bằng quan niệm về bản chất của tư duy mà chúng ta vừa nêu (rằng tư duy không phải là một “khả năng” mà là một sự tổ chức của vật liệu và sự hoạt động) và mối quan hệ giữa tư duy và những điều kiện khách quan. Song, chữ “chuyển giao” còn gợi ra một khía cạnh khác của câu hỏi nói trên. Khía cạnh ấy của câu hỏi là, khả năng tư duy học được trong khi giải quyết một tình huống hoặc chủ đề liệu nó sẽ chứng tỏ cũng hiệu quả khi giải quyêt một chủ đề và một tình huống khác hay không; nói rằng tư duy không nhất thiết làm được điều này là điều đã được chỉ rõ sự thực là một chuyên gia khoa học có khi lại là một đứa nhóc con trong những vấn đề thực tiễn thuộc lĩnh vực kinh doanh; rằng trong những vấn đề thuộc về lĩnh vực chính trị hoặc niềm tin tôn giáo ông ta có khi lại vi phạm mọi nguyên tắc, trong khi những nguyên tắc như vậy lại được ông ta tuân thủ đến từng chi tiết nếu như chúng thuộc về địa hạt nghiên cứu của ông ta.
Giờ đây, điều được nhiều người thừa nhận, ấy là những yếu tố có chung là cơ sở cho sự “chuyển giao”. Tức là, sự chuyển giao kỹ năng và sự nhận thức từ một kinh nghiệm này sang một kinh nghiệm khác phụ thuộc vào sự tồn tại của những yếu tố giống nhau ở cả hai kinh nghiệm này. Ví dụ đơn giản nhất được thấy ở sự mở rộng sự ứng dụng của các khái niệm và từ ngữ diễn ra ở trẻ em. Một đứa trẻ mà sự hiểu biết về động vật bốn chân bị giới hạn vào một con chó thì đứa trẻ dó sẽ có khuynh hướng gọi mọi động vật bốn chân nào có kích thước tương tự là “con chó cún”. Khi trí óc chuyên từ một kinh nghiệm có trước sang một kinh nghiệm mới mẻ thì những đặc tính giống nhau bao giờ cũng có tác dụng như một cầu nối. Như vậy, tư duy, như chúng ta sẽ xem xét cụ thể tại phần sau, là một quá trình của sự hiếu thấu một cách hữu thức những yếu tố có chung. Bằng cách này tư duy tăng thêm giá trị của những yếu tố có chung để dùng vào mục đích của sự chuyển giao. Nếu trí óc không chộp lấy và giữ lại những yếu tố này (chẳng hạn như đứa trẻ hiểu một cách thô thiển những yếu tố nằm trong hình ảnh “con chó” [ở ví dụ trên]), thì mọi sự chuyển giao đều chi xảy imột cách mò mẫm, được chăng hay chớ. Vì thế, câu trả lời đầu tiên để bác bỏ ý kiến cho rằng không thể hình thành được một thói quen tư duy phố biến là, tư duy chính là nhân tố làm cho sự chuyển giao có thế diễn ra và thế kiểm soát được quá trình chuyến giao ấy.
Từ khóa tìm kiếm nhiều: giao trinh tam ly hoc, tâm
lý giáo dục
